Davranışın ontogenetik belirleyicilerinden bahsetmeden önce ontogenetik kavramının ne demek olduğundan kısaca anlatma gereği duyuyorum, ontogenetik Türkçe olarak ne kadar uygun olur bilinmez ama Türkçe karşılığı "bireyoluşsal" demektir. Ontogenetik kavramı bireyin döllenmesini takiben kendine özgü davranışının fiziksel ve psikososyal şartlar altında gelişmesi ve olgunlaşmasıdır.
Fiziksel şartları açacak olursak kişinin yaşadığı ortamı kendisinin seçemediği ortadadır, doğumdan sonra devamlı olarak günler, mevsimler değişmekte, doğal afetler ve travmalar yaşanmaktadır, bu tarz olaylar davranışımızı direk olarak etkileyebilmektedir, örnek olarak savaş bölgelerinde yaşayan insanların tekrarlayan şekilde sürekli travmaya maruz kalmaları bu insanların ileride küçük travmalardan sonra çökkünlük yaşamasına veya travma sonrası stres bozukluğu yaşamasına neden olması olasıdır.
Diğer bir etken olan psikososyal şartlardan bahsedecek olursak; kişiyi içten ve dıştan etkileyen belli bir genetik mirasla şekillenen şartlar, durumlardır. Örneklerle anlatacak olursak uzun süre ve tek başına yetiştirilen bir maymunun kendi yaşıtlarına nazaran bir çok yetisini vaktinde ve yeterince olgunlaşmadan oluştuğu çalışmalarda gösterilmiştir, yine insanlarda anne yoksunluğu çalışmalarının sonuçları da bu veriyi doğrulamaktadır. İnsanlarda dışarıdan gelen uyaran yaşamın başlarında beynin gelişimini daha sonraki dönemlerde ise potansiyelimizin ortaya çıkmasını sağlar, bu durum uygun ve yeterli uyaran (eğitim) olmadığı zaman potansiyelimize ulaşmamızın zor olduğunu göstermektedir. Yine bebeklerin dışarıdan bakıma muhtaç olmaları onların kendilerine bakım verene bağlanma ve bağlanılan nesneden ayrılma davranışını geliştirmelerini sağlar bu da davranışsal açıdan iki kaçınılmaz olaydır. Ayrıca genetik mirasın önemi de tartışılamaz bir durumdur, genetik olarak saldırganlığa yatkınlığın olması o canlının davranışlarını belirler, bu durumun çevreyle etkileşimini yapılan çalışmalar şu şekilde açıklamıştır; anne ile büyüyen ve genetik olarak saldırganlığa yatkınlığı olan maymunların saldırgan davranışları genetik yatkınlığı olmayan maymunlar kadar olmaktadır tam tersi annesiz büyüyen ve genetik yatkınlığı olmayan maymunlarda saldırganlık ise anneleri tarafından yetiştirilen maymunlar kadar olmaktadır. Yani yaşam boyunca olumlu veya olumsuz genetik mirasın ortaya çıkması kişinin çevreyle olan ilişkisine bağlıdır, bu bağlamda insanın olumlu çevresel özelliklere sahip olduğunda kendisini değiştirebilme yeteneğine sahip bir canlı olduğu söylenebilir.
Hiç yorum yok:
Yorum Gönder